Een ondergronds boek in China, vol kritiek op “Big Brother”.

Het jaar 2013. China staat helemaal bovenaan de ‘wereldgeluksindex’. Twee jaar eerder brak in de hele wereld de grootste economische crisis ooit uit. Die van 2008 leek er klein bier tegen. Het Westen is sindsdien verzonken in een moeras van ellende, maar China wist hieraan te ontsnappen. Sinds 2011 zijn officieel “de Gouden jaren” van China aangebroken. Chinezen lopen met een glimlach op de mond en verkeren in een staat van lichte euforie. Ze shoppen zich te pletter en smullen in de duurste restaurants dat het een lieve lust is.

Ook Lao Chen. Schrijver van beroep. Woont in Geluksdorp Nummer Twee. Hij voelt zich zo gelukkig dat hij niet meer weet waarover hij zijn volgend boek zal schrijven. Samen met zijn vrienden van de Partij bekijkt hij oude communistische films, terwijl hij van een glas Chateau Lafite uit 1989 nipt. “Een topjaar”, zo klinkt het.

Lao Chen botst op straat enkele oude kennissen tegen het lijf, waaronder zijn oude liefde, de semi-dissidente Xiao Xi. Zij lijkt anders te zijn dan de andere Chinezen. Bestand tegen die collectieve vreugde. Koppig is ze met enkele vrienden op zoek naar “de verloren maand”. De 28 cruciale dagen die volgden op het uitbreken van de wereldcrisis en het begin van de “Gouden Jaren” van China.

Bijna niemand kan zich die dagen van bijna-anarchie nog herinneren. Hoe de Chinezen een deel van hun spaargeld moesten afgeven in ruil voor waardebonnen, om zo de binnenlandse economie aan te zwengelen. Hoe het Volksbevrijdingsleger orde op zaken is komen stellen in de Chinese grootsteden, waarbij veel bloed is gevloeid. Collectief geheugenverlies van de Chinese bevolking. Lao Chen gaat mee op zoek naar de waarheid. Op het einde van het boek komen we het in een magistrale ontknoping allemaal te weten.

Chinese “Brave new world”

Terwijl je “De vette jaren” leest besef je dat dit geen nabije toekomst meer is. Het is de Chinese variant van “Brave new world”, maar dan eentje waar de waarheid de fictie stilaan lijkt in te halen.

Sinds de economische crisis van 2008 is China op het hoogste wereldpodium geklommen, en lijkt het land beter bestand tegen economische stormen dan de rest van de wereld. China heeft de voorbije jaren een gedaanteverwisseling ondergaan. Van onzekere grootmacht in wording is het vandaag een zelfzekere supermacht, die zonder pardon Europa en de VS de les kan spellen.

Het is dit China dat in “De vette jaren” tot volle bloei is gekomen. Het boek is intussen al twee jaar oud en verschijnt de jongste maanden in steeds meer talen. Maar in China zelf is het niet uitgegeven, omdat volgens schrijver Chan Koonchung geen enkele uitgever het aandurft. Toch is het in het ondergrondse intellectuele circuit van China een hit geworden. “De vette jaren” wordt massaal via illegale websites gedownload in e-book versie.

Collectief geheugenverlies vormt de rode draad. China heeft er al een tijdje last van. Zelf was ik verbijsterd toen ik bij de 20ste verjaardag van het bloedbad op het Tiananmenplein aan universiteitsstudenten de beroemde foto van de ‘Tankman’ liet zien voor een reportage. Op de 34 studenten die ik aansprak waren er welgeteld twee die wisten waarover het ging. Al de rest krabde in het haar, keek me met grote ogen aan.

Dat geheugenverlies is een metafoor voor het China van vandaag : een stomende economie die voortgestuwd wordt door een alleenheersende communistische partij die haar eigen macht en rijkdom als ultieme doel ziet en er niet voor terugschrikt om de geschiedenis naar haar hand te zetten. Tiananmen, Tibet, Falun Gong, Xinjian, Taiwan. Publiek debat over deze heikele thema’s is uit den boze.

90% vrijheid

China mag dan wel een supermacht geworden zijn, maar kan een land wel vooruitgang maken zonder het eigen verleden in de ogen te kijken? Het is de grondvraag die Koonchung durft te stellen. Maar nergens neemt hij duidelijk stelling in. Hij houdt de Chinese samenleving louter een spiegel voor, in de hoop dat de lezers zichzelf ontdekken.

“De vette jaren” wil laten zien hoe Chinezen de voorbije decennia een grote sprong voorwaarts gemaakt hebben en zich nu steeds meer wentelen in zelfbehagen en zelfgenoegzaamheid. “Vandaag zijn we voor 90% vrij”, zegt een van de protagonisten in het boek. Is China wel klaar voor die andere 10%?”

In ruil voor een steeds beter gevulde bankrekening hebben de meeste Chinezen er geen moeite mee dat ze gemuilkorfd worden, dat hun media gemanipuleerd worden of dat het internet aan banden wordt gelegd. “Het volk heeft de leiders die het verdient.” Het is een zinnetje dat verschillende keren in het boek aangehaald wordt en dat net zo goed de ondertitel van het boek zou kunnen zijn.

(Voorlopig) met rust gelaten

Chan Koonchung overtreedt met “De vette jaren” ongeschreven regels in China. Toch liet de Chinese overheid hem tot vandaag met rust. Hij vraagt zichzelf af voor hoe lang nog, want hij zou niet de eerste schrijver zijn die in China achter de tralies belandt. Voorlopig lijkt zijn Hongkong paspoort hem te beschermen. “Het is alsof je speelt met een kat”, vertelt hij me. “Dat kan een tijd goed gaan, maar plots kan ze lelijk uithalen.”

“De vette jaren” is onmisbare lectuur om het China van vandaag beter te begrijpen, in het Nederlands uitgegeven bij Signatuur. Chan Koonchung is ook te gast in Antwerpen op het Crossing Border Festival.

Het boek is ook in het Engels te koop aan voordeeltarief: The Fat Years: A Novel

Popularity: 8% [?]

Sinds vandaag heeft deze blog ook een plaatsje op mijn nieuwe website - met daarop behalve video’s en nieuwe foto’s ook sociale media zoals Twitter. Een soort verzamelmap om nog beter op de hoogte te blijven. Check out www.tomvandeweghe.com . Alle feedback welkom.

Popularity: 5% [?]

Het was even schrikken toen ik gisterenmorgen Chinese tijd het nieuws las op een blog uit Sjanghai : een tweejarige peuter werd in een Kantonees industriestadje tot tweemaal toe aangereden door een bestelwagen, en bleef levenloos liggen op de weg. In de 7 minuten die daarop volgden keken maar liefst 18 voorbijgangers bewust de andere kant op, laat staan dat ze de hulpdiensten verwittigden. Tot een straatveegster het kind opmerkt en om hulp schreeuwt. Het meisje (foto bovenaan met haar moeder) zou later in het ziekenhuis bezwijken aan haar verwondingen.

Het hele drama werd gefilmd door een bewakingscamera en mee op het internet gegooid. Als vader van twee jonge kinderen in China, onder wie een peuter van twee, heb ik de pijnlijke beelden niet durven te bekijken. De geschreven versie vertelde me genoeg. Ik heb ook enkele uren gewacht voor ik het nieuws via sociale media zoals Twitter en Facebook verder verspreid heb, zo geschokt was ik. Toen België wakker werd, was het wereldwijd al een headline.

De storm van verontwaardiging die hierop volgde, was uiteraard gigantisch. Niet in het minst in China zelf, waar microbloggers zelf een onderzoek startten om de daders te vinden die niet veel later door de politie werden opgepakt. “Ons land is in moreel verval! Ons land is ziek!” schreeuwden ze in hun commentaren. “We zouden nog vlugger een hond of een kat redden.” Of ook : “Executeer de daders onmiddellijk!”, “Hoe durft zo’n moeder haar kind zomaar achterlaten? Haar treft ook schuld!”

Is dit een alleenstaand geval, of is hier meer aan de hand? Is dit, zoals sommigen het stellen, een voorbeeld van “de kanker” die aan China vreet door de razendsnelle ontwikkeling van de voorbije decennia, waarbij alleen het eigenbelang primeert en de rest kan stikken? Of is dit een product van een meedogenloos communistisch regime dat haar best heeft gedaan om elke religie en dus ook elke notie van naastenliefde van de kaart te vegen?

Niet de eerste keer

Ik signaleerde onlangs het verhaal van een (buitenlandse) fietser die in het centrum van Peking werd aangereden en 3 uur later wakker werd. Naast zijn fiets, in een plas bloed. Op dezelfde plek waar het ongeval gebeurd was. Niemand was gestopt om te helpen. Toen de jongeman uiteindelijk naar een ziekenhuis werd gebracht, werd hem hulp geweigerd “omdat het een feestdag was”. Of het schokkende verhaal van een kind dat was aangereden en door dezelfde bestuurder in achteruit nog eens werd overreden om zeker te zijn dat het dood was. Zijn redenering? Als het kind gehandicapt zou worden, vreesde de chauffeur hiervoor levenslang te moeten opdraaien.

Het zijn gruwelijke voorbeelden van hoe hard de Chinese maatschappij kan zijn naar onze westerse normen. Wie hier een tijdlang woont en een gezin probeert groot te brengen wordt er dagelijks mee geconfronteerd. Je kan proberen hiertegen in te gaan, maar je komt algauw tot het besef dat je een samenleving niet kan veranderen in je eentje. Het enige wat je kan doen voor je eigen gemoedsrust is zoeken naar een verklaring waarom dit hier gebeurt, en het proberen te begrijpen.

Je kan het bijvoorbeeld puur juridisch kaderen. In China ontbreekt het aan een wettelijke bescherming van de “Barmhartige Samaritaan” die mensen in nood probeert te helpen. Al wie een medeburger in nood hulp verleent, loopt het risico om achteraf aangeklaagd te worden. Zo haalde onlangs het verhaal van een 81-jarige vrouw de voorpagina. Ze was op straat bewusteloos gevallen, en een buschauffeur hielp haar overeind. Waarop diezelfde man door de vrouw werd aangeklaagd voor de rechtbank omdat hij haar zou hebben aangereden. Er zijn gelijkaardige verhalen van mensen die zich voor een bus gooien, in de hoop een schadevergoeding te krijgen.

“Binnen of buiten de familie?”

In het geval van een peuter die voor je neus op straat doodbloedt, is het geen afdoende verklaring. Waarom voelt een Chinese voorbijganger zich hier niet emotioneel bij betrokken? Het is wellicht het gevolg van verschillende culturele en morele waarden die de Chinese samenleving kenmerken, waarbij het sterke familiesysteem elke handelswijze van een Chinees bepaalt. Een erfenis van het hiërarchische confucianisme, dat China eeuwenlang domineerde, lang voor de komst van de communisten dus.

In grote lijnen komt het erop neer dat vooral wat “binnen de muren” of “binnen de familie” gebeurt, van belang is. Al wat “buiten de familie” gebeurt, is voor een Chinees van ondergeschikt belang en laat hem onverschillig en koud. Dat onderscheid tussen familie of de eigen leefgroep (waartoe ook vrienden en kennissen behoren) en buitenstaanders beïnvloedt de manier waarop Chinezen in de openbare ruimte met elkaar omgaan. Een openbaar toilet wordt bijvoorbeeld smerig achtergelaten. Zorg voor het openbare milieu is hier een pril begrip. Een ongeval op straat, hoe dramatisch ook, is een fait divers, behalve wanneer iemand van de eigen leefgroep het slachtoffer is.

En toch zijn er in Chinese media talloze voorbeelden te bespeuren die net het omgekeerde aantonen, dat Chinezen wel degelijk om elkaar geven. Met de aardbeving in Sichuan in 2008 ontstond een nooit geziene golf van solidariteit onder Chinezen. De buitengroep van Sichuanezen werd plots de binnengroep, met dank aan de media en propaganda. Begin deze week nog werden in Hubei drie studenten gelauwerd omdat ze enkele drenkelingen op heroïsche wijze gered hadden. Een maand eerder haalde een jongeman het televisienieuws omdat hij een campagne wou opstarten voor kinderen die wachten op een donororgaan. Feiten die uiteraard het buitenlandse nieuws niet halen, maar toch ook een ander gezicht van China tonen.

Wettelijke bescherming, confucianisme, moreel verval of niet, niets praat dit drama goed. Misschien is dit ook geen puur Chinees drama. Het “omstander -effect” waarbij mensen er bij een ongeval liever staan op te kijken dan hulp te bieden is ook bij ons in het “beschaafde” westen goed ingeburgerd. Geen enkele samenleving blijkt hier immuun voor. Daarvoor volstaat een eenvoudige duik in de wereld van Google.

Het zal je kind maar wezen.

Popularity: 8% [?]

Suske en Wiske zijn voortaan ook in het Chinees verkrijgbaar. Naar aanleiding van de 18e Boekenbeurs van Peking, de grootste boekenbeurs in Azië, werden tien albums vertaald. Het is de bedoeling dat nog meer Belgische stripfiguren de Chinese markt gaan veroveren.

Niet toevallig is het album “De Dartele Draak” een van de eerste Suske en Wiske-albums die vertaald is in het Chinees. Het is een avontuur dat zich volledig afspeelt in het oude China. Suske en Wiske heten voortaan Susu en Weiwei, koosnaampjes die in China vaak aan kinderen worden gegeven.

“Ik heb een paar jaar in België gewoond, en door Suske en Wiske heb ik veel Vlaams geleerd, en ook de Vlaamse cultuur”, zegt de vertaler Zhao Bo.”Ik denk dat de serie hier zeer populair zal worden, want de bijzondere karakters van deze stripfiguurtjes spreken heel veel Chinezen aan.”

Susu en Weiwei beginnen aan hun veroveringstocht van een gigantische Chinese lezersmarkt met bijna 1 miljard lezers. 15 jaar geleden werden Suske en Wiske al eens gelanceerd in China, maar onder de naam Bo bu en Bo be te. Deze vertalingen komen er onder meer dankzij de steun van het Vlaams Fonds voor de Letteren, dat hierdoor ook andere strips en literatuur in China hoopt te laten vertalen.

Standaard Uitgeverij verkocht de rechten van tien Suske en Wiske-titels aan de Chinese uitgeverij Liaoning Publishing House. Ze worden gedrukt op in totaal 60.000 exemplaren en kosten anderhalve euro per stuk. Bij succes volgen nog eens tien titels. De Chinese uitgeverij is ook van plan om eind dit jaar Lucky Luke en Guus Flater in het Chinees te vertalen.

Popularity: 11% [?]

Afgelopen zomer enkele weken ‘thuis’ en gevraagd voor enkele gesprekken op VRT radio. Hier op deze link vind je het gesprek van twee uur terug met Jan Hautekiet in Touche, op Radio 1. Hier op deze link het gesprek in La Dolce Vita op Klara. Dat duurt een uurtje. Jouw comments zoals altijd welkom op deze blog.

Popularity: 10% [?]

Af en toe krijg ik van lezers, kijkers of luisteraars de vraag welk boek ik kan aanraden over China. Met de zomer voor de deur daarom dit idee om mijn persoonlijke top 10 op te lijsten. Een selectie van de meest favoriete werken die ik de voorbije jaren gelezen heb. De boeken zijn niet altijd verkrijgbaar in Belgie of Nederland, maar wel aan interessante prijzen online te bestellen. Ik hoop het lijstje geregeld te kunnen vernieuwen met nieuwe boeken, ook wat fictie betreft. Jullie tips zijn van harte welkom!

1. The Party - Richard McGregor (2010)

Een blik in de geheime wereld van de Communistische Partij van China door gewezen collega-correspondent voor de Financial Times Richard McGregor. Onmisbaar als je het systeem hier wat beter wil begrijpen, zeker met het oog op de 90ste verjaardag van de Partij en de machtsoverdracht aan de top van de Partij die voor binnenkort gepland is. Topwerk. (bestellen)

2. When a billion Chinese jump - Jonathan Watts (2010)

Hoe ziet het ecologisch plaatje van China eruit, en wat zijn de gevolgen voor de rest van de wereld? Een odyssee doorheen China met de meest aangrijpende voorbeelden - uitstekend geschreven door collega en vriend Jonathan Watts, Azie-correspondent voor de Britse kwaliteitskrant The Guardian. (bestellen)


3. On China - Henry Kissinger (2011)

Vers van de pers. Op zijn 87ste schreef Kissinger (eindelijk!) zijn China-memoires neer. Dit icoon van de moderne geschiedenis speelde een cruciale rol in de relatie tussen het westen en China. Kissinger geeft ook zijn mening over de toekomst van China. Een must. (bestellen)

4. Country driving - Peter Hessler (2010)

Een bijzonder grappig geschreven boek over een land dat letterlijk en figuurlijk ‘onderweg’ is. Collega correspondent Peter Hessler (The New Yorker) nam de auto en begaf zich tussen de miljoenen Chinezen die -vaak voor het eerst! O ramp!- in hun auto springen. Van de fabrieken in het oosten tot de woestijn in het westen. Heerlijk beeld van hedendaags China! (bestellen)

5. China in the 21st century - Jeffrey N. Wasserstrom (2010)

Een gids doorheen de turbulente geschiedenis van China en een blik op de toekomst. Ideaal voor wie al wat inzicht heeft in China en graag een bredere kijk wil ontwikkelen. Wasserstrom legt uitstekende parallellen met de industriele ontwikkelingen in het Westen in de 19e eeuw. (bestellen)

6. When China rules the world - Martin Jacques (2009)

Niet alleen de titel is provocerend, het hele boek is dat. Een indrukwekkende analyse door deze academicus en columnist van The Guardian waarom we in het westen maar beter rekening houden met grootmacht China. Wie daarvan nog niet overtuigd was, wordt dat in elk geval na het lezen van deze kanjer. (bestellen)

7. One billion customers - James McGregor (2005)

Een must voor elke zakenman die in China hoopt een graantje mee te pikken van de groeiende rijkdom. Ex-collega McGregor (Wall Street Journal) maakt een ’sterkte- en zwakte-analyse’ van China als zakenpartner. Treffende voorbeelden, meesterlijk en vaak grappig verteld. Hiermee kan je leren hoe het vooral ‘niet’ moet. (bestellen)

8. Trapped giant - Jonathan Holslag (2011)

Dit meest recente werk van Aziekenner Jonathan Holslag (VUB-BICCS) mag hier niet ontbreken. In dit boek onderzoekt hij de razendsnelle militaire ontwikkelingen van China en de gevolgen voor de stabiliteit in de regio en de rest van de wereld. Een uitstekende context voor de huidige spanningen in de Zuid-Chinese zee. Eerder verschenen van Holslag ondermeer “China and India : prospects for peace” en “Macht of mythe?”. (bestellen)

9. Mr. China - Tim Clissold (2005)

Een Britse zakenman hoopte in China rijk te worden, maar ondervond tot zijn eigen scha en schande hoe moeilijk dat is. Verhalen over bedrog, corruptie, diefstal en zelfs kidnapping. Geen mooi plaatje, soms karikaturaal, maar best herkenbaar. Wie dit gelezen heeft denkt in het vervolg twee keer na als hij moet rijstwijn drinken met Chinese zakenlui. (bestellen)

10. The wall behind China’s open door - Jeanne Boden (2009)

De ultieme practische handleiding voor al wie in aanraking komt met Chinezen. Vakkundig beschreven door sinologe Jeanne Boden. Een herwerking/vertaling van het boek “De essentie van China.” Verplichte leerstof. Recent verscheen van Jeanne Boden ook het boek “Xinjiang, de nieuwe grens van China”. Ik hoop het zo snel mogelijk te kunnen lezen. (bestellen)

Popularity: 19% [?]