Een ondergronds boek in China, vol kritiek op “Big Brother”.
Het jaar 2013. China staat helemaal bovenaan de ‘wereldgeluksindex’. Twee jaar eerder brak in de hele wereld de grootste economische crisis ooit uit. Die van 2008 leek er klein bier tegen. Het Westen is sindsdien verzonken in een moeras van ellende, maar China wist hieraan te ontsnappen. Sinds 2011 zijn officieel “de Gouden jaren” van China aangebroken. Chinezen lopen met een glimlach op de mond en verkeren in een staat van lichte euforie. Ze shoppen zich te pletter en smullen in de duurste restaurants dat het een lieve lust is.
Ook Lao Chen. Schrijver van beroep. Woont in Geluksdorp Nummer Twee. Hij voelt zich zo gelukkig dat hij niet meer weet waarover hij zijn volgend boek zal schrijven. Samen met zijn vrienden van de Partij bekijkt hij oude communistische films, terwijl hij van een glas Chateau Lafite uit 1989 nipt. “Een topjaar”, zo klinkt het.
Lao Chen botst op straat enkele oude kennissen tegen het lijf, waaronder zijn oude liefde, de semi-dissidente Xiao Xi. Zij lijkt anders te zijn dan de andere Chinezen. Bestand tegen die collectieve vreugde. Koppig is ze met enkele vrienden op zoek naar “de verloren maand”. De 28 cruciale dagen die volgden op het uitbreken van de wereldcrisis en het begin van de “Gouden Jaren” van China.
Bijna niemand kan zich die dagen van bijna-anarchie nog herinneren. Hoe de Chinezen een deel van hun spaargeld moesten afgeven in ruil voor waardebonnen, om zo de binnenlandse economie aan te zwengelen. Hoe het Volksbevrijdingsleger orde op zaken is komen stellen in de Chinese grootsteden, waarbij veel bloed is gevloeid. Collectief geheugenverlies van de Chinese bevolking. Lao Chen gaat mee op zoek naar de waarheid. Op het einde van het boek komen we het in een magistrale ontknoping allemaal te weten.
Chinese “Brave new world”
Terwijl je “De vette jaren” leest besef je dat dit geen nabije toekomst meer is. Het is de Chinese variant van “Brave new world”, maar dan eentje waar de waarheid de fictie stilaan lijkt in te halen.
Sinds de economische crisis van 2008 is China op het hoogste wereldpodium geklommen, en lijkt het land beter bestand tegen economische stormen dan de rest van de wereld. China heeft de voorbije jaren een gedaanteverwisseling ondergaan. Van onzekere grootmacht in wording is het vandaag een zelfzekere supermacht, die zonder pardon Europa en de VS de les kan spellen.
Het is dit China dat in “De vette jaren” tot volle bloei is gekomen. Het boek is intussen al twee jaar oud en verschijnt de jongste maanden in steeds meer talen. Maar in China zelf is het niet uitgegeven, omdat volgens schrijver Chan Koonchung geen enkele uitgever het aandurft. Toch is het in het ondergrondse intellectuele circuit van China een hit geworden. “De vette jaren” wordt massaal via illegale websites gedownload in e-book versie.
Collectief geheugenverlies vormt de rode draad. China heeft er al een tijdje last van. Zelf was ik verbijsterd toen ik bij de 20ste verjaardag van het bloedbad op het Tiananmenplein aan universiteitsstudenten de beroemde foto van de ‘Tankman’ liet zien voor een reportage. Op de 34 studenten die ik aansprak waren er welgeteld twee die wisten waarover het ging. Al de rest krabde in het haar, keek me met grote ogen aan.
Dat geheugenverlies is een metafoor voor het China van vandaag : een stomende economie die voortgestuwd wordt door een alleenheersende communistische partij die haar eigen macht en rijkdom als ultieme doel ziet en er niet voor terugschrikt om de geschiedenis naar haar hand te zetten. Tiananmen, Tibet, Falun Gong, Xinjian, Taiwan. Publiek debat over deze heikele thema’s is uit den boze.
90% vrijheid
China mag dan wel een supermacht geworden zijn, maar kan een land wel vooruitgang maken zonder het eigen verleden in de ogen te kijken? Het is de grondvraag die Koonchung durft te stellen. Maar nergens neemt hij duidelijk stelling in. Hij houdt de Chinese samenleving louter een spiegel voor, in de hoop dat de lezers zichzelf ontdekken.
“De vette jaren” wil laten zien hoe Chinezen de voorbije decennia een grote sprong voorwaarts gemaakt hebben en zich nu steeds meer wentelen in zelfbehagen en zelfgenoegzaamheid. “Vandaag zijn we voor 90% vrij”, zegt een van de protagonisten in het boek. Is China wel klaar voor die andere 10%?”
In ruil voor een steeds beter gevulde bankrekening hebben de meeste Chinezen er geen moeite mee dat ze gemuilkorfd worden, dat hun media gemanipuleerd worden of dat het internet aan banden wordt gelegd. “Het volk heeft de leiders die het verdient.” Het is een zinnetje dat verschillende keren in het boek aangehaald wordt en dat net zo goed de ondertitel van het boek zou kunnen zijn.
(Voorlopig) met rust gelaten
Chan Koonchung overtreedt met “De vette jaren” ongeschreven regels in China. Toch liet de Chinese overheid hem tot vandaag met rust. Hij vraagt zichzelf af voor hoe lang nog, want hij zou niet de eerste schrijver zijn die in China achter de tralies belandt. Voorlopig lijkt zijn Hongkong paspoort hem te beschermen. “Het is alsof je speelt met een kat”, vertelt hij me. “Dat kan een tijd goed gaan, maar plots kan ze lelijk uithalen.”
“De vette jaren” is onmisbare lectuur om het China van vandaag beter te begrijpen, in het Nederlands uitgegeven bij Signatuur. Chan Koonchung is ook te gast in Antwerpen op het Crossing Border Festival.
Het boek is ook in het Engels te koop aan voordeeltarief: The Fat Years: A Novel
Popularity: 8% [?]
gisterenmorgen Chinese tijd het nieuws las

1. The Party - Richard McGregor (2010)
2. When a billion Chinese jump - Jonathan Watts (2010)
4. Country driving - Peter Hessler (2010)
5. China in the 21st century - Jeffrey N. Wasserstrom (2010)
6. When China rules the world - Martin Jacques (2009)
7. One billion customers - James McGregor (2005)
8. Trapped giant - Jonathan Holslag (2011)
9. Mr. China - Tim Clissold (2005)
10. The wall behind China’s open door - Jeanne Boden (2009)














